100 Yılda Bir Arpa Boyu Yol Alınamayan Türkoloji Fikri

100 Yılda Bir Arpa Boyu Yol Alınamayan Türkoloji Fikri Veya

Bir türlü Kurulamayan Türk Birliği

Evet, tam tamına bir asır…

Yıl 1926.

Bülent Gürçam yazdı

Birinci Dünya Harbi’nin dumanı henüz dağılmamış.
Çarlık Rusya yıkılmış ama Sovyet baskısı ağır.
Azerbaycan 1918’de ilk Türk Cumhuriyeti’ni kurmuş, iki yıl sonra Sovyetler tarafından dağıtılmış.
Türkiye ağır yaralı; yeni Cumhuriyet henüz birkaç yaşında.

Böylesi bir atmosferde Bakü’de bir kurultay toplanıyor:

Birinci Türkoloji Kurultayı

Katılım geniş. Türk halklarının temsilcileri orada.
Ama ortam serbest değil Sovyet siyasi gölgesi her yerde.

1926 da, gündemde bunlar vardı;

1-Arap alfabesi devam mı etsin?

2-Latin alfabesine geçilmeli mi?

3-Tüm Türk halkları için ortak dil ve yazı mümkün mü?

Sonuç?

Yeni alfabe kabul edildi.
Bu karar Türkiye’nin 1928’de Latin harflerine geçişine zemin hazırladı.

Ve sonra?

O kadar…

Birlik doğmadı.
Ortak sistem kurulmadı.
Kurumsal omurga oluşmadı.

Devam Eden Toplantılar

1932 – Ankara
1991 sonrası yeniden Bakü
2006 – 2016 – 2026 yine Bakü

Toplantılar oldu. Bildiriler yayımlandı.
Ama bir birlik mimarisi ortaya çıkmadı.

Neden?

Çünkü bu kurultayların çoğu, fikir üretmekten çok mevcut siyasi çerçeveleri teyit eden organizasyonlara dönüştü.
Eleştiri kültürü gelişmedi.
Muhalif seslere izin verilemedi, eleştiriye kapalıydı ve gerçeklerle yüzleşme yoktu
Soru sormak cesaret gerektirdi.

Birlik ilan edildi.
Ama tartışılarak inşa edilmedi.

Dil Birliği Yetmezdi;

Dil önemlidir.
Ama tek başına taşıyıcı ve birlik için yeterli değildi.

Bakın:

Arap Birliği
Aynı dili konuşurlar.
Ama siyasi ve ekonomik birlik zayıf.

Latin Amerika’da çoğunluk İspanyolca konuşur.
Ama ortak blok oluşamaz.

Öte yandan:

Avrupa Birliği
24 farklı dil.
Ama güçlü bir birlik.

Neden?

Ortak ekonomik çıkar

Ortak hukuk sistemi

Ortak pazar

Ortak kurumlar

Ortak para

Birliği taşıyan dil değil, sistemdir.

Olası Bir Türk Birliği Nasıl Olur?

Türk dünyasında:

Türkiye
Azerbaycan
Kazakistan
Özbekistan
Kırgızistan
Türkmenistan
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Aynı dil ailesindeler.
Ama lehçeler farklı.
Politik sistemler farklı.
Ekonomik modeller farklı.

Dolayısıyla önce romantizm değil, gerçekçilik gerekir.

Birlik için sırayla:

1️-Ortak çıkar
2️-Kurumsal yapı
3️-Hukuk ve ekonomik entegrasyon
4️-Kültürel uyum
5️-Dil yakınlaşması

Ortak ticaret ağı.
Ortak yatırım bankası.
Eğitim değişim programları.
Savunma koordinasyonu.
Dijital entegrasyon.
Serbest dolaşım.

Dil süreci kolaylaştırır.
Ama motor değildir.

Yağ gibidir; sistemi rahat çalıştırır.

Yani;

100 yılda neden arpa boyu yol alınamadı?

Çünkü dil üzerine konuştuk,
ama çıkar üzerine cesurca konuşmadık.

Çünkü alfabe değiştirdik,
ama sistem kurmadık.

Çünkü birlik hayal ettik,
ama eleştiriye alan açmadık.

Birlik, gerçekleri konuşmak ve eleştiriye açık olmakla kurulur…